Gecikmiş Konuşma ile Otizm Aynı Şey Mi?

Kısa yanıt: aynı şey değildir

Gecikmiş Konuşma bir başvuru yakınmasıdır; tek başına otizm tanısı değildir. Otizmde de dil ve konuşma gelişimi farklı özellikler gösterebilir, ancak her otistik çocuk aynı iletişim profiline sahip değildir. Bazıları az konuşur, bazıları akıcı konuştuğu hâlde karşılıklı iletişimde desteğe gereksinim duyar. Bu nedenle internetten birkaç belirti seçerek kendi kendine tanı koymak veya tanıyı dışlamak doğru değildir. Çocuğun gelişimi farklı alanlarıyla birlikte ele alınmalıdır.

Sözcüklerin yanında iletişimin amacı da önemlidir

Bir çocuğun kaç sözcük söylediğini bilmek yararlıdır; fakat bu sözcükleri ne için kullandığı da önem taşır. Yardım istemek, bir şeyi paylaşmak, itiraz etmek veya soru sormak farklı iletişim amaçlarıdır. Konuşma dışındaki yollar da değerlendirmeye dâhildir. Bir nesneyi size getirme, resim gösterme ya da bedenini uzaklaştırarak istemediğini anlatma bir mesaj olabilir. Çocuğun yalnızca yetişkinin beklediği biçimde iletişim kurup kurmadığına bakmak, var olan girişimleri gözden kaçırabilir.

Tek bir davranış neden yeterli değildir?

Göz teması kurma, adına tepki verme veya belirli bir oyuncakla oynama gibi davranışlar kendi başına kesin sonuç vermez. Ortamın gürültüsü, çocuğun ilgisi, işitmesi ve o andaki rahatlığı da gözleme etki edebilir. Otizm değerlendirmesinde gelişim öyküsü ile sosyal iletişim ve davranış özellikleri birlikte incelenir. Ailenin yaşadığı güçlüğü ciddiye almak gerekir; ancak korku yaratan kontrol listeleriyle her davranışı hastalık belirtisine dönüştürmek de yardımcı olmaz.

Hangi uzmana hangi soruyla başvurulur?

Dil ve konuşma terapisti iletişim, dil, konuşma ve gerektiğinde destekleyici iletişim ihtiyaçlarını değerlendirir. Otizm açısından tanısal değerlendirme ise ilgili hekim ve uzmanların kapsamlı incelemesini gerektirir. Çocuk hekimi, çocuk ve ergen psikiyatrisi veya gelişimsel değerlendirme hizmetlerine yönlendirme gerekebilir. Bu yollar birbirinin alternatifi olmak zorunda değildir. Tanısal süreç devam ederken çocuğun mevcut iletişim ihtiyaçlarının ele alınması da konuşulabilir. Hangi kurumun hangi değerlendirmeyi yaptığı ilk başvuruda netleştirilmelidir.

Evde gözlem için baskısız bir örnek

Çocuğun sevdiği bir etkinlikte yanına katıldığınızı düşünün. Size bakmasını veya konuşmasını şart koşmadan neyle ilgilendiğini izleyin. Oyunun sürmesini nasıl istediğini, yardıma ihtiyaç duyduğunda ne yaptığını ve ne zaman uzaklaşmayı seçtiğini not edin. Bu örnek bir otizm testi değildir. Amaç yetişkin beklentisini değil, çocuğun mevcut iletişim yollarını görünür kılmaktır. Gözlemi tek bir iyi veya zor güne göre değil, farklı günlük durumlarla birlikte anlatabilirsiniz.

Beceri kaybı varsa beklemeyin

Daha önce kullanılan sözcüklerde veya başka gelişim becerilerinde kayıp fark edildiğinde çocuk hekimiyle gecikmeden görüşmek önemlidir. Bu durumun farklı nedenleri olabilir; tek başına otizm sonucuna varılmamalıdır. İlk kez fark edilen sessizlik ile önceden var olan becerilerin kaybını birbirinden ayırarak anlatın. Ne zaman başladığını, başka değişiklik olup olmadığını ve hangi ortamlarda görüldüğünü not edin. İnternetten alınan bir çalışma programı tıbbi değerlendirmeyi geciktirmemelidir.

Hedef çocuğu tanımak ve iletişimi erişilebilir kılmaktır

Görüşmede ailenin en çok zorlandığı günlük durumlar konuşulabilir: ihtiyaçlarını anlatma, oyuna katılma, değişiklikleri anlama veya kendini savunma gibi. İletişim desteği yalnızca sözcük sayısını artırmaya indirgenmez. Çocuğun tercihlerini ifade edebilmesi ve çevresinin bu mesajları anlaması da önemlidir. Şanlıurfa Karaköprü’deki görüşmede değerlendirme bulgularına göre hedefler belirlenir; otizmi ortadan kaldırma, kesin konuşma zamanı veya standart seans sayısı sözü verilmez.