3 Yaşındaki Çocuğumun Konuşması Anlaşılmıyor: Nereden Başlamalıyız?

Çok konuşmak ile anlaşılır konuşmak aynı şey değildir

Bazı çocuklar uzun uzun anlatır ama aile dışındaki kişiler onları anlamakta zorlanır. Bazıları ise az sözcük kullanır fakat söyledikleri daha kolay anlaşılır. İlk durumda konuşma sesleri ve sözcük yapıları, ikinci durumda dilin başka boyutları daha belirgin olabilir; bu bir tanı ayrımı değil, değerlendirme için başlangıç gözlemidir. Üç yaşta her sesin yetişkin gibi üretilmesi beklenmez. Bununla birlikte günlük iletişim belirgin biçimde zorlanıyorsa yalnızca “Büyüyünce düzelir” diyerek beklemek uygun bir plan oluşturmaz.

Kim, hangi ortamda anlamakta zorlanıyor?

Çocuğu sürekli dinleyen bir ebeveyn, bağlamdan ne demek istediğini tahmin edebilir. Yeni tanışan biri aynı ipuçlarına sahip değildir. Bu nedenle yalnızca evde anlaşılma düzeyine bakmak eksik kalabilir. Örneğin oyuncakla oynarken anlaşılan bir sözcük, telefonda anlaşılmayabilir. CDC’nin üç yaş gelişim listesi, çocuğun konuşmasının başkaları tarafından çoğu zaman anlaşılabilmesini izlenen beceriler arasında ele alır. Bu liste Türkçe ses gelişimi için birebir norm veya tek başına değerlendirme testi değildir.

Sözcükleri nasıl not etmek daha yararlıdır?

Çocuğun söylemek istediği sözcüğü ve duyduğunuz söyleyişi yan yana yazabilirsiniz. “Kapı” demek isterken ne söylediği, aynı sözcüğü başka zaman nasıl söylediği ve uzun sözcüklerde neler değiştiği yararlı bilgiler verir. Yazıya aktaramıyorsanız durumu tarif edin. Başkalarının yanında çocuğu tekrar tekrar konuşturup hata aramayın. Çocuğun rahat olduğu doğal konuşmayı gözlemek, performans göstermesini istemekten daha az baskılıdır. Örnekleri herkese açık sosyal medya hesaplarında paylaşmanız gerekmez.

Anlamadığınızda konuşmayı nasıl sürdürebilirsiniz?

Anlamadığınız hâlde sürekli anlıyormuş gibi yapmak çocuğun mesajını kaybettirebilir. Sakin biçimde “Arabadan bahsettiğini anladım; hangisi olduğunu gösterir misin?” diyebilirsiniz. Böylece anladığınız kısmı belirtip yalnızca eksik kısmı netleştirirsiniz. Nesneyi gösterme, çizme veya seçenekler arasından seçme konuşmayı destekleyebilir. “Düzgün söyle” gibi genel uyarılar neyi değiştirmesi gerektiğini anlatmaz. Çocuğun paylaşmak istediği hikâyenin içeriğine de ilgi göstermek, konuşmasının sadece hatalardan ibaret olmadığı mesajını verir.

Terapist yalnızca bir sesi mi kontrol eder?

Değerlendirmede seslerin tek tek üretimi yanında konuşma içinde nasıl kullanıldığı, hataların örüntüsü ve anlaşılırlık incelenir. İşitme ve dil becerileriyle ilgili ihtiyaçlar da gözden geçirilir. Aynı sesi çıkaramıyor görünen iki çocuk farklı desteklere gereksinim duyabilir. Bu nedenle internette bulunan bir ses egzersizi listesini doğrudan uygulamak yerine hedefin neden seçildiğini öğrenmek önemlidir. Ailenin gözlemi, öğretmenin geri bildirimi ve çocuğun iletişim deneyimi değerlendirmeyi tamamlayan bilgilerdir.

Evde destek, düzeltme sınavına dönüşmesin

Çocuğun söylediğini doğal biçimde doğru örnekle genişletebilirsiniz. Bir şey anlatırken her sözcükte durdurmak yerine önce mesajı dinleyin. Terapist belirli bir ev çalışması önerirse hangi sözcükleri, hangi yardım düzeyinde ve hangi amaçla kullanacağınızı sorun. Çocuğun yorulduğu veya rahatsız olduğu bir çalışmayı sürdürmek zorunlu değildir. Kısa bir etkinliği keyifle bitirmek, doğru ses uğruna günlük ilişkiyi zorlamaktan daha işlevsel bir başlangıç olabilir. Ev programı çocuğa özgü olmalıdır.

Değerlendirmeden sonra hangi soruları sorabilirsiniz?

“Öncelikli güçlük konuşma seslerinde mi, dilde mi?”, “İlk hedefimiz günlük yaşamda neyi kolaylaştıracak?” ve “İlerlemeyi nasıl izleyeceğiz?” sorularını not edebilirsiniz. Bütün seslerin aynı anda ele alınması veya belirli sayıda seansta kesin düzelme beklenmesi gerçekçi değildir. İletişimde zorlanma, kaçınma veya akran tepkileri de hedef seçiminde konuşulmalıdır. Şanlıurfa Karaköprü’deki görüşmede yalnızca ses listesini değil, çocuğun kendini anlatırken yaşadıklarını da birlikte değerlendirebiliriz.