Ekolali Nedir? Çocuğum Duyduklarını Tekrarladığında Nasıl Yaklaşmalıyım?

Ekolali neyi ifade eder?

Ekolali, daha önce duyulan sözcük veya ifadelerin tekrarlanmasıdır. Tekrar hemen duyulan bir cümlenin ardından gelebileceği gibi daha sonra başka bir durumda da ortaya çıkabilir. Her tekrar aynı anlama gelmez. Bir çocuğun bir cümleyi nerede, ne zaman ve hangi durumun ardından kullandığı önemlidir. Ekolali otistik bireylerde görülebilir; ancak tek başına otizm tanısı koydurmaz. Çocuğun anlama, kendiliğinden ifade ve diğer iletişim becerileriyle birlikte değerlendirilmelidir.

İlk soru “Nasıl durdururum?” olmak zorunda değil

Tekrarın aile için yorucu veya anlaşılması güç olması anlaşılır bir durumdur. Yine de yalnızca tekrarı susturmaya çalışmak, çocuğun o sıradaki mesajını gözden kaçırabilir. Aynı ifade bir durumda paylaşım başlatma, başka bir durumda tanıdık bir rutine dönme amacı taşıyabilir; bazen de belirgin bir iletişim amacı anlaşılmayabilir. Her tekrara kesin bir anlam yüklemek de doğru olmaz. Yetişkinin yorumu bir tahmindir ve bağlamla birlikte gözden geçirilmelidir.

Bağlamı anlamak için küçük bir kayıt örneği

Kısa bir gözlem çizelgesinde “Öncesinde ne oldu?”, “Çocuk ne söyledi?” ve “Sonrasında ne oldu?” başlıklarını kullanabilirsiniz. Örneğin dışarı çıkmadan önce aynı çizgi film cümlesi geliyorsa bunun bir değişiklikle bağlantısı olup olmadığını gözleyebilirsiniz. Sözcükleri kaydederken çocuğun yüz ifadesi veya davranışı hakkında kesin duygu çıkarımı yapmayın; gördüğünüz şeyi tarif edin. Bu bilgiler görüşmede yararlı olabilir. Amaç evde davranış deneyi yapmak veya her anı kayda almak değildir.

Soruları azaltıp anlaşılır modeller sunmak

Bir çocuk soruyu yanıtlamak yerine tekrarladığında art arda daha çok soru sormak iletişimi zorlaştırabilir. İçinde bulunduğunuz duruma uygun, kısa ve açık ifadeler kullanabilirsiniz. Çocuk içeceğe uzanıyorsa “Su istiyorsun” gibi bir model sunup yanıt için alan bırakmak bir örnektir. Çocuğun yetişkin cümlesini aynen söylemesi şart değildir. Seçenek sunarken gerçek seçim olanağı bulunmalıdır; istemediği seçeneği reddetmesi de iletişim olarak kabul edilmelidir.

Görseller ve diğer iletişim yolları neden düşünülebilir?

Konuşulanı anlamak veya kendi mesajını oluşturmak bazı durumlarda daha zor olabilir. Nesneler, fotoğraflar, jestler ya da iletişim araçları uygun biçimde kullanıldığında mesajı erişilebilir kılmaya yardımcı olabilir. Hangi desteğin seçileceği kişiye bağlıdır; herkesin aynı kart setine ihtiyacı yoktur. Evde bir görsel kullanılıyorsa çocuğun neyi temsil ettiğini anlayıp anlamadığı gözlenmelidir. Bir aracın bulunması tek başına iletişimi sağlamaz; çevrenin onu anlayıp yanıt vermesi de gerekir.

Tek bir gelişim şeması herkese uymaz

İnternette ekolalisi olan bütün çocukların aynı aşamalardan geçtiğini veya tek bir yöntemle ilerlediğini söyleyen içeriklerle karşılaşabilirsiniz. Değerlendirme, çocuğun gerçek anlama ve iletişim örneklerine dayanmalıdır. Terapi hedefleri belirlenirken kullanılan yaklaşımın gerekçesini, kanıt dayanağını ve çocuğun tepkilerinin nasıl izleneceğini sorun. Tekrarlanan sözleri azaltmak tek başına başarı ölçütü değildir. Çocuğun daha anlaşılır biçimde ihtiyaç bildirmesi, tercihlerini anlatması ve iletişime katılması daha anlamlı hedefler olabilir.

Aile görüşmesinde konuşulabilecek hedefler

“Yardım istediğinde onu daha kolay anlamak istiyoruz” veya “Günlük değişiklikleri daha anlaşılır anlatmak istiyoruz” gibi somut ihtiyaçlar paylaşabilirsiniz. Çocuğun sevdiği etkinlikler, zorlandığı geçişler ve hâlihazırda işe yarayan iletişim yolları planlamaya dâhil edilir. Ekolali nedeniyle çocuğu konuşmaktan caydırmak, söyledikleriyle alay etmek veya zorla göz teması istemek uygun bir başlangıç değildir. Kişiye özgü destek için dil ve konuşma değerlendirmesi alınabilir; süreç aileyle birlikte gözden geçirilir.