GENEL BAKIŞ
Nedir?
Dil gelişimi yalnızca sözcük sayısından oluşmaz. Söyleneni anlama, isteklerini anlatma, cümle kurma ve karşılıklı konuşma birlikte değerlendirilir. Gecikmiş dil gelişimi ile gelişimsel dil bozukluğunun ayrımı kapsamlı değerlendirme gerektirir.
Gecikmiş Konuşma nasıl ele alınır?
Gecikmiş Konuşma, bir çocuğun sözcük kullanımı veya sözcükleri birleştirmesiyle ilgili aile kaygısını anlatabilir. Ancak yalnızca sözcük sayısıyla karar verilmez. Anlama, jestler, oyun, iletişim amaçları ve gelişimin zaman içindeki seyri birlikte ele alınır. “Her şeyi anlıyor” gözlemi de günlük örneklerle açılır. Çocuğun alışılmış bir rutini takip etmesiyle yeni bir yönergeyi anlaması aynı bilgi değildir.
İşitme, gelişim ve kullanılan diller
İşitme öyküsü değerlendirmeye dâhildir. Çocuğun bazı seslere tepki vermesi, ayrıntılı işitme değerlendirmesine hiçbir zaman ihtiyaç olmayacağı anlamına gelmez. Birden fazla dil kullanılan evlerde bütün dil deneyimi dikkate alınır. İki dillilik tek başına bir bozukluk olarak değerlendirilmez; aileye kendi dilini bırakması otomatik olarak önerilmez. Gerekli durumlarda çocuk hekimi, odyoloji veya ilgili uzmanlarla iş birliği konuşulur.
İlk görüşmede aileden neler istenir?
Çocuğun yaşını, ilk sözcüklerin ne zaman ortaya çıktığını, son aylarda nelerin değiştiğini ve günlük iletişim örneklerini paylaşabilirsiniz. İstek bildirme kadar reddetme, yardım isteme ve bir şeyi paylaşma biçimi de önemlidir. Varsa önceki raporlar ve işitme sonuçları yararlıdır. Çocuğunuzu doğru cevaplar vermesi için çalıştırmanız gerekmez. Rahat olduğu bir ortamda ortaya çıkan örnekler, tek bir görüşmedeki performansı anlamaya yardımcı olur.
Terapi hedefleri günlük yaşamla bağlantılıdır
Hedefler yalnızca daha çok sözcük söylemek değildir. Kişiye göre isteklerini anlaşılır biçimde iletmek, oyunda karşılıklı katılımı artırmak, yönergeleri anlamak veya farklı iletişim yollarını kullanmak ele alınabilir. Ailenin uygulayabileceği destekler günlük rutinlere uyarlanır. Temel ihtiyaçları konuşma şartına bağlamak veya sürekli tekrar istemek yerine iletişim girişimleri yanıtlanır. Hedefler değerlendirme bulgularına göre seçilir ve süreç içinde yeniden gözden geçirilir.
Beceri kaybı ayrı değerlendirilmelidir
Önceden kullanılan sözcüklerin veya başka kazanılmış becerilerin kaybolması durumunda çocuk hekimiyle gecikmeden görüşülmelidir. Bu durumun nedeni internetten belirlenemez. Ailenin kaygısı olduğunda yalnızca çevreden gelen “Biraz daha bekleyin” önerisine dayanmak yerine değerlendirme alınabilir. İzlem önerilirse neyin hangi aralıklarla takip edileceği açık olmalıdır. Gelişimsel dil bozukluğu gibi daha geniş dil ihtiyaçları da gerekli değerlendirmelerle ele alınır.
Gecikmiş Dil, Gelişimsel Dil Bozukluğu ve Anlama
Gelişimsel dil bozukluğu, dil becerilerindeki güçlüklerin günlük iletişimi etkilediği bir durumu anlatır; geçmişte özgün dil bozukluğu ifadesi de kullanılmıştır. Gecikmiş dil ile süregelen güçlüklerin ayrımı değerlendirme ve izlem gerektirir. Anlamada zorluk; yönergeleri, cümleleri veya anlatılan olayları takip etmede görülebilir. Başlangıç zamanı ve kullanılan diller birlikte ele alınır.
Bilgi Kaynağı: ASHANe Zaman Değerlendirme Gerekir?
- İsteklerini anlatmakta ya da söyleneni anlamakta zorlanma
- Sözcükleri birleştirme ve olay anlatmada güçlük
- İletişim becerilerinin günlük yaşamı veya okul katılımını etkilemesi
Bu belirtiler tek başına tanı koydurmaz. Günlük yaşama etkisi ve kişisel öykü birlikte değerlendirilir.
Değerlendirmede Neler Ele Alınır?
Gelişim öyküsü, kullanılan diller, işitme durumu ve oyun içindeki iletişim incelenir. Yaşa uygun araçlarla anlama ve anlatma becerileri değerlendirilir.
Terapi Süreci Nasıl İlerler?
İşlevsel sözcükler, cümle kurma, yönergeleri anlama ve anlatı becerileri seçilen hedeflere göre çalışılır. Çocuklarda oyun ve günlük rutinler, aileyle ortak hedefler oluşturmak için kullanılır.
Uygun hizmet, seans sıklığı ve hedefler değerlendirmeyle belirlenir. Gerektiğinde ilgili uzmanlara yönlendirme yapılır.
Günlük Yaşamda Destek
Çocuğun ilgisini takip edin; söylediklerine kısa eklemeler yapın. Birlikte kitap bakmak ve günlük işleri konuşarak yapmak iletişim fırsatı sunar.
Sık Sorulan Sorular
İki dil kullanmak dil bozukluğuna yol açar mı?
Çok dillilik tek başına dil bozukluğu nedeni değildir. Değerlendirme çocuğun kullandığı bütün dilleri dikkate almalıdır.
Biraz daha beklemeli miyim?
Kaygınız varsa değerlendirme isteyebilirsiniz. Terapi, izlem veya başka bir uzmana yönlendirme gereksinimi görüşmede belirlenir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel değerlendirme yerine geçmez.
Bilgi kaynakları: ASHA / CHSA · Çocukluk çağı dil bozuklukları ↗